Hangi Amel Senin Amelin?

Hangi Amel Senin Amelin?

Rabbimiz birçok âyette iman edip sâlih amel işleyenlerin cenneti kazanacağını müjdeler. Onlardan bir tanesi Bakara sûresi 25. âyette şöyle geçmektedir:

وَبَشِّرِ الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ اَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُۜ

İman eden ve sâlih amel işleyenlere, kendileri için zemininden ırmaklar akan cennetler bulunduğu müjdesini ver.[1]

Bu âyette olduğu gibi diğer birçok âyette de imanın ardından salih amel zikredilir.[2] Mezkûr âyetten anlaşılacağı üzere imanın ardından bizlerden sâlih amel de istenmektedir. Burada üç amelden söz etmek isteriz:

  1. Geçersiz Olan Ameller

Bu kategoride olan amellerin Allah katında bir değeri ve kıymeti yoktur. Kişi çalışır, iyi ve güzel olan işlerde bulunur fakat Allah’tan hiçbir karşılık almaz. Adeta ömrü boyunca çabaladığı ve gayret ettiği ameller bir sıfır ile çarptırılır. Peki, nedir bunca ameli yok eden ve geçersiz kılan sebep?

Tek bir kelimeyle ifade edecek olursak riyadır. Bu türden olan ameller Allah’ın rızası niyetliyle değil farklı niyetlerle yapılan amellerdir. Bizi sarsması gereken bir hadisi burada aktarmamızda fayda vardır. Efendimiz (sas) bir hadisinde üç insandan bahseder:

  • Şehit
  • Alim
  • Cömert

Bunlar Allah’ın huzurunda hesap verirken şehit “cesur” desinler diye cihat ettiği, alim ilmi, “alim” desinler diye tahsil ettiği ve cömert ise “cömert” desinler diye infak ettiği açıklanır ve cehenneme atılırlar.[3]

Riyanın ne kadar kötü bir şey olduğunu anlamak için bu hadis bizlere yetmektedir. Amelleri geçersiz kılan riyadır. Zerre miktarınca riyanın bulunması ameli iptal etmek için yetecektir. Bu duruma düşmemek için yapılması gereken, kendimizi sürekli muhasebeye çekmektir.

  1. Kaybedilen Sâlih Ameller

Bu kategoride olan ameller ihlaslı bir şekilde, yani sadece Allah için yapılmış olan amellerdir. Riyadan uzak olan bu ameller Allah katında da elbette bir karşılığı vardır. Fakat bu amellerin yanında diğer bazı durumlar vardır ki kazanılmış bu sâlih amellerin kaybedilmesine sebep olur. Kavramları inşâ eden Efendimiz (sas), bizlere bu durumda olanları müflis olarak tanıtıyor.

Efendimiz’in (sas) şu hadisi konuya açıklık getirecektir:

“Müflis kimdir, biliyor musunuz? Ashâb; ‘Bize göre müflis, parası ve malı olmayandır.’ dediler. Bunun üzerine Hz. Peygamber şöyle buyurdu: ‘Ümmetimin müflisi, kıyamet gününe; namaz, oruç ve zekât görevlerini yerine getirdiği halde, ona-buna sövmüş, iftira etmiş, şunun-bunun (haksız yere) malını yemiş, kan dökmüş, onu-bunu dövmüş olarak gelen kimsedir. Bu kişinin iyiliklerinin sevabından hak sahiplerine verilir. Borcu ödenmeden sevabı biterse, diğerlerinin günahları ona yüklenir sonra da cehenneme atılır.’ demiştir.”[4]

Efendimiz (sas) kazanılan salih amelleri kıyamet gününde kaybedeni müflis olarak tarif etmektedir. Kaybetmenin sebebine geldiğimizde ise ahlâka uymayan hal ve hareketler olduğunu söyleyebiliriz. Yani kişi sâlih amel sayılacak güzel ve faydalı işlerde bulunacak fakat bunların yanında hadiste ifade edilen ahlâksızlığı sebebiyle sâlih amellerini kaybedecek ve sonunda cehenneme atılacaktır. Bu duruma düşmemek için yapılması geren, sâlih amelin yanında gıybet, iftira, haset etmek, haksızlık etmek vs. gibi Müslüman ahlâkına uymayan davranışlardan uzak durmaktır.

  1. Cennete Götüren Sâlih Ameller

Son kategoride olan sâlih ameller, kısacası ilk iki grupta olmayan amellerdir. Cennete götüren amel, riyadan uzak ve ihlaslı bir şekilde yapılan amellerin yanında ahlâklı davranan kişinin amelleridir. Bu kategorideki sâlih amel yukarda aktardığımız âyette geçen sâlih ameldir.

Bu şahsiyetlerin işlediği sâlih ameller, kendi hayatlarında tesirleri olmuştur. Yani namaz kılar ve “Kuşkusuz namaz hayâsızlıktan ve kötülükten meneder.”[5] âyetinde ifade edilen namazın hikmetlerinden olan bu durumu hayatında yansıtır ve dolayısıyla gıybet, iftira, haksızlık etmek gibi kötülüklerden uzak durur. Oruç tutar ve bunun hikmetlerinden olan “Umulur ki takvaya ulaşırsınız.”[6] âyetinde ifade edilen o takvaya ulaşır, muttakilerden olur ve dolayısıyla Allah’ın yasakladığı sınırları aşmaz.

Sâlih amelin kişiye faydalı olabilmesi için sadece iyi şeyleri yapmak değil, aynı zamanda kötü şeylerden de sakınmak gerektiğini anlamış oluyoruz. Dolayısıyla amellerimizin bu kategoriden olmasını istiyorsak Allah için güzel işlerin yapılmasının yanında, Allah için kötülüklerden sakınmak da gerekir.

Amelleri genel olarak üç kategoriye ayırdık. İlk grupta olan amellerin içine riya karıştığı için Allah katında bir değeri olmayıp geçersiz olan ameller olduğunu, ikinci grupta olanların içine riya karışmayıp Allah için yapılan ameller olmakla beraber bu salih amellerin yanında yapılan haksızlıklar sebebiyle kişinin bu amelleri kaybedip müflis durumuna düşeceğini ve sonuncu gruptaki amellerin ihlaslı yapılan amellerin yanında ahlâklı davrananların amelleri olduğunu aktarmaya çalıştık.

Yapılan ve iyi diye düşünülen ameller mutlaka bu üç kategoriden bir tanesindedir. Yani yaptığımız amellerimiz ya geçersiz olanlardan ya kaybedilenlerden ya da cennete götüren amellerdendir. Dolayısıyla kişi kendi işlediği amellerinin hangi gruptan olduğunu sürekli düşünmesi ve üçüncü kategoriden olması için gayret içerisinde olması gerekmektedir.

Rabbim bizleri riyadan ve kötü ahlâktan uzak eylesin ve bizleri cennete götürecek amelleri işlemekte kolaylık versin.

Muhammed Cahit Şahinler


[1] Bakara, 2/25.

[2] Bkz. Bakara, 2/62; Bakara, 2/82; Nisâ, 4/124; Mâide, 5/9; A’râf, 7/42; Hûd, 11/23; Nûr, 24/55.

[3] Bkz. Müslim, “İmâre”, 152.

[4] Müslim, “Birr”, 59.

[5] Ankebût, 29/45.

[6] Bakara, 2/183.

Sayı 15

Temmuz - Ağustos - Eylül 2020

Sayı 14

Nisan - Mayıs - Haziran 2020

Sayı 13

Ocak - Şubat - Mart 2020

Sayı 12

Ekim Kasım Aralık 2019

Sayı 11

Temmuz Ağustos Eylül 2019

Sayı 10

Nisan Mayıs Haziran 2019

Sayı 9

Ocak Şubat Mart 2019

Sayı 8

Ekim Kasım Aralık 2018

Sayı 7

Temmuz Ağustos Eylül 2018

Sayı 6

Nisan Mayıs Haziran 2018

Sayı 5

Ocak Şubat Mart 2018

Sayı 4

Ekim Kasım Aralık 2017

Sayı 3

Temmuz Ağustos Eylül 2017

Sayı 2

Nisan Mayıs Haziran 2017

Sayı 1

Ocak Şubat Mart 2017